Bölgemizin tanınmış hukuk ve siyaset insanlarımızdan Avukat Recep Dursun, Kurultay Butlanı için alınan İhtiyati Tedbirin hukuksuzluğuna ve itiraz sebep ve yollarına ilişkin bilgilendirme maksatlı rapor halinde hukuki değerlendirmesini yaptı. Av. Dursun'un bu konudaki bilgilendirme maksatlı değerlendirmesi şöyle:

HUKUKİ DEĞERLENDİRME RAPORU

Kurultay Butlanı, İhtiyati Tedbir, Siyasi Partiler Kanunu m.15 ve Başvuru Yolları

Değerlendirme Taslağı

Hazırlanma tarihi: Haziran 2026

Not

Bu rapor, verilen bilgiler çerçevesinde hukuki değerlendirme ve başvuru stratejisi taslağı olarak hazırlanmıştır. Nihai dilekçe ve işlem stratejisi için BAM kararının hüküm fıkrası, tedbir talebi, dava dilekçesindeki talep sonucu ve tebliğ/uygulama tarihleri ayrıca incelenmelidir.

İçindekiler

• 1. Amaç, kapsam ve temel hukuki soru
• 1.1. Somut tarih ve süre hesabı
• 2. Normatif çerçeve
• 3. Butlan kararının hukuki etkisi
• 4. İhtiyati tedbirin niteliği, sınırları ve hukukiliği
• 5. Tedbir kararının SPK m.15 ve diğer düzenlemelere aykırılığı
• 6. Tedbirin kapsamı, düzenleme sınırı ve talep/dava konusu sınırı
• 7. Tedbir kararına karşı başvuru yolları
• 8. Başvurularda ileri sürülecek çekirdek gerekçeler
• 9. Sonuç ve önerilen işlem sırası
• 10. Ek: Dilekçede kullanılabilecek örnek talep ve gerekçe metni

1. Amaç, kapsam ve temel hukuki soru

Bu rapor; siyasi parti kurultayının mutlak butlanla sakat olduğuna dair karar ile bu karara bağlı veya bu kararın sonucunu doğuracak nitelikte verilen ihtiyati tedbir kararının, 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu, Anayasa ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu bakımından değerlendirilmesi amacıyla hazırlanmıştır.

Raporun merkezinde şu hukuki soru bulunmaktadır:

Bu soruya verilecek hukuki cevap, aşağıda açıklanan gerekçelerle olumsuzdur. Mutlak butlan kararı, sakat olduğu kabul edilen kurultay işlemini hükümsüz kılabilir; ancak kanunen süreye bağlı ve seçimle kazanılan bir siyasi parti makamını süresi dolduktan sonra yeniden ihdas edemez. İhtiyati tedbir kararı da bu sonucu yaratacak biçimde kurulamaz ve uygulanamaz.

1.1. Somut tarih ve süre hesabı

Bu raporda aşağıdaki tarih bilgileri, tarafça bildirilen maddi vakıa olarak esas alınmıştır. Karar metni ve dosya kapsamı incelendiğinde bu tarihlerin ayrıca belgeye bağlanması gerekir.

2. Normatif çerçeve

Değerlendirmede esas alınması gereken başlıca düzenlemeler şunlardır:

3. Butlan kararının hukuki etkisi

Mutlak butlan kararı, hukuka aykırı olduğu kabul edilen kurultay işleminin geçersizliği sonucunu doğurabilir. Ancak butlanın etkisi, hukuk düzeninde kendiliğinden yeni ve kanuna aykırı bir durum yaratmak değildir.

Bu nedenle 38. Kurultay'ın mutlak butlanla sakat olduğu kabul edilse dahi, bu kabul 37. Kurultay'da seçilen genel başkanın görev süresini yeniden başlatmaz. Çünkü genel başkanlık görevi, SPK m.15 uyarınca en çok üç yıl için kazanılır. Tarafça bildirilen maddi vakıaya göre Kılıçdaroğlu'nun görev süresi 27.07.2023 tarihinde sona ermiş; 38. Kurultay ise bu tarihten yaklaşık üç ay bir hafta sonra yapılmıştır. Sürenin dolmasıyla birlikte bu seçimli görevin kanuni dayanağı ortadan kalkmıştır.

Butlanın hukuki sonucu, sakat işlemin ortadan kaldırılmasıdır. Ancak süresi dolmuş bir makamın mahkeme tedbiriyle belirsiz süreli olarak ihyası, butlan kurumunun sonucu değil, kanuna aykırı yeni bir hukuki durum yaratılmasıdır.

4. İhtiyati tedbirin niteliği, sınırları ve hukukiliği

İhtiyati tedbir, geçici hukuki koruma kurumudur. Amacı, dava sonunda verilecek hükmün etkisiz kalmasını önlemek ve taraflar arasında geçici koruma dengesi kurmaktır. Tedbir, nihai hükmün yerine geçemez; davanın esasını fiilen çözemez; maddi hukukta mevcut olmayan bir makam veya yetki yaratamaz.

Bu kapsamda ihtiyati tedbirin hukuka uygun sayılabilmesi için şu koşullar birlikte değerlendirilmelidir:

• Tedbir, dava konusu uyuşmazlıkla doğrudan bağlantılı olmalıdır.
• Tedbir, talep sonucunu aşmamalıdır.
• Tedbir, geçici ve ölçülü olmalıdır.
• Tedbir, açık ve uygulanabilir olmalıdır.
• Tedbir, emredici kanun hükümlerini askıya almamalıdır.
• Tedbir, seçimle oluşması gereken siyasi parti organlarını yargı kararıyla ikame etmemelidir.
• Tedbir, dava sonunda verilemeyecek bir sonucu dava süresince fiilen yaratmamalıdır.

Bu ilkeler bakımından, görev süresi dolmuş genel başkanın tüm genel başkanlık yetkileriyle yeniden göreve döndürülmesi sonucunu doğuran bir tedbir, koruma tedbiri olmaktan çıkar. Böyle bir tedbir, esas uyuşmazlığı fiilen çözen ve seçimli siyasi parti makamı ihdas eden inşai bir müdahaleye dönüşür.

5. Tedbir kararının SPK m.15 ve diğer düzenlemelere aykırılığı

5.1. SPK m.15'teki üç yıllık görev süresi sınırı

SPK m.15, genel başkanın en çok üç yıl için seçileceğini düzenler. Bu hüküm, parti içi demokratik yenilenmeyi güvence altına alan emredici bir düzenlemedir. Tedbir kararı bu süreyi fiilen uzatıyorsa, mahkeme kararı kanun yerine geçmekte ve süre sınırını askıya almaktadır.

Somut tarih bilgisi bakımından, Kılıçdaroğlu'nun görev süresinin 27.07.2023 tarihinde sona erdiği kabul edildiğinde, bu tarihten sonra yapılmış 38. Kurultay'ın butlanı önceki genel başkanlık görevini ihya etmez. Çünkü ortada tedbirle korunabilecek devam eden bir genel başkanlık süresi değil, kanunen sona ermiş bir seçimli görev bulunmaktadır.

Bu nedenle tedbir kararının, görev süresi dolmuş genel başkanı 'kesinleşmeye kadar', 'yeni bir karar verilinceye kadar' veya belirsiz bir tarihe kadar tam yetkili genel başkan gibi konumlandırması SPK m.15 ile bağdaşmaz.

5.2. Boşalma veya belirsizlik halinde kanuni yol

SPK m.15, genel başkanlık makamının boşalması halinde geçici temsil ve en geç 45 gün içinde büyük kongre çağrısı sistemini öngörür. Bu hüküm, kanunun kriz veya boşluk halinde dahi demokratik seçim mekanizmasını öncelediğini gösterir.

Bu nedenle mahkeme tedbirinin kanuni sisteme uygun yorumu, eski genel başkanın tam yetkili şekilde ihyası değil; parti tüzel kişiliğini yeni seçimli büyük kongreye taşıyacak dar ve geçici düzenin kurulması olabilir.

5.3. Büyük kongrenin seçim yetkisinin ikamesi

SPK m.14 ve m.15 uyarınca genel başkanı seçme yetkisi büyük kongreye aittir. Mahkeme, ihtiyati tedbir yoluyla büyük kongrenin yerine geçemez. Görev süresi dolmuş genel başkanın genel başkanlık yetkileriyle iadesi, büyük kongrenin iradesinin yargısal kararla ikamesi sonucunu doğurur.

5.4. SPK m.21 sistematiği

SPK m.21, parti organ seçimlerinin yargı gözetiminde yapılacağını ve seçim iptali halinde seçimlerin yenileneceğini öngörür. Bu sistematik, seçimde sakatlık kabul edilse bile çözümün eski yönetimi veya genel başkanı belirsiz süreyle iade etmek olmadığını; yeni seçimin yapılması olduğunu göstermektedir.

5.5. Anayasa m.68 ve m.69 bakımından aykırılık

Siyasi partiler demokratik siyasi hayatın vazgeçilmez unsurlarıdır. Parti içi düzen ve çalışmalar demokrasi ilkelerine uygun olmak zorundadır. Bu nedenle seçimle oluşması gereken parti organlarının mahkeme tedbiriyle fiilen yeniden kurulması, parti içi demokrasi bakımından ağır müdahale niteliğindedir.

• Üyelerin ve delegelerin seçme-seçilme iradesini etkisizleştirir.
• Parti yönetiminde demokratik meşruiyet sorununa yol açar.
• Parti tüzel kişiliğinde temsil ve yetki karmaşası doğurur.
• Kongre ve seçim süreçlerini yargısal tedbirle askıya alır.
• Siyasi parti özgürlüğüne ölçüsüz müdahale sonucunu doğurur.

6. Tedbirin kapsamı, düzenleme sınırı ve talep/dava konusu sınırı

Tedbir kararının hukuka uygunluğu yalnızca SPK m.15 bakımından değil, ayrıca talep sonucu ve dava konusu sınırları bakımından da incelenmelidir. HMK m.26 gereğince hâkim taleple bağlıdır; tarafların talep sonucundan fazlasına veya başka bir şeye karar veremez.

Bu nedenle dosyada şu sorular mutlaka kontrol edilmelidir:

1.  Davacı yalnızca 38. Kurultay'ın butlanını mı istemiştir?

2.  Davacı, açıkça 37. Kurultay'da seçilen genel başkanın göreve iadesini talep etmiş midir?

3.  Tedbir talebi, genel başkanlık yetkilerinin tamamını kapsayacak şekilde kurulmuş mudur?

4.  Tedbir kararı, dava dilekçesindeki talep sonucundan daha geniş bir sonuç doğurmakta mıdır?

5.  Tedbir kararı, dava sonunda verilebilecek hükmün ötesinde fiili sonuç yaratmakta mıdır?

6.  Tedbir kararı, talep edilmeyen mali, idari, sicil, temsil, kongre ve disiplin yetkilerini kapsamakta mıdır?

Eğer dava konusu yalnızca kurultay kararlarının geçersizliği ise, mahkemenin süresi dolmuş genel başkanın tüm yetkileriyle göreve iadesi sonucunu doğuracak tedbir kurması talep aşımı niteliği taşıyabilir. Ayrıca böyle bir talep açıkça ileri sürülmüş olsa dahi mahkeme, emredici kanun hükümlerine aykırı bir sonucu tedbir yoluyla yaratamaz.

7. Tedbir kararına karşı başvuru yolları

7.1. HMK m.394 kapsamında tedbire itiraz

Tedbir kararı karşı taraf dinlenmeden verilmişse, HMK m.394 kapsamında tedbire itiraz edilmelidir. İtirazda tedbirin şartlarının oluşmadığı, tedbirin dava konusu ve talep sonucu sınırını aştığı, SPK m.15'e ve Anayasa m.68-69'a aykırı sonuç doğurduğu ileri sürülmelidir.

İtirazın temel hedefi, tedbirin tamamen kaldırılması; bu kabul edilmezse tedbirin sadece yeni seçimli büyük kongreye götürecek dar ve geçici işlemlerle sınırlandırılmasıdır.

7.2. HMK m.396 kapsamında değiştirme veya kaldırma

Tedbirin uygulanmasıyla ortaya çıkan kanuna aykırı sonuçlar, parti tüzel kişiliğinde doğan temsil karmaşası, siyasi hakların etkisizleşmesi ve telafisi imkânsız zarar riski, HMK m.396 kapsamında tedbirin kaldırılması veya değiştirilmesi talebine dayanak yapılmalıdır.

Bu başvuruda özellikle 'durum ve koşulların değişmesi' kavramı dar yorumlanmamalıdır. Tedbirin uygulanması sırasında ortaya çıkan hukuki imkânsızlık, ölçüsüzlük ve kamu düzenine aykırılık da tedbirin yeniden değerlendirilmesini gerektirir.

7.3. Nihai butlan kararına karşı temyiz

BAM yalnızca tedbir kararı vermişse, geçici hukuki koruma kararlarına karşı temyiz yolu kural olarak kapalı olabilir. Ancak BAM aynı zamanda mutlak butlan konusunda nihai karar vermişse ve bu karar temyize tabi ise, HMK m.361 kapsamında temyiz yoluna başvurulmalıdır.

Temyiz dilekçesinde tedbir kararı, nihai kararın fer'i ve bağlı sonucu olarak ele alınmalı; mutlak butlanın süresi dolmuş genel başkanlığı ihya etmeyeceği, tedbirin SPK m.15'i askıya alacak biçimde uygulanamayacağı ve telafisi imkânsız zarar doğurduğu açıkça belirtilmelidir.

7.4. İnfaz ve üçüncü kişi uygulamalarına karşı itiraz

Tedbir kararı icra müdürlüğü, banka, noter, bakanlık, siyasi parti sicili, seçim kurulu veya diğer üçüncü kişi ve kurumlar nezdinde uygulanmaya çalışılırsa, her somut uygulama işlemine karşı ayrıca itiraz edilmelidir.

Bu aşamadaki teknik iddia, 'mahkeme kararı yanlıştır' iddiasından ibaret olmamalıdır. İddia, 'tedbir kararı hüküm fıkrasını aşacak ve SPK m.15'e aykırı biçimde seçimli genel başkanlık yetkisi ihdas edecek şekilde infaz edilemez' şeklinde kurulmalıdır.

7.5. Seçim kurulu ve sicil başvuruları

Seçim kurulu, BAM kararını ortadan kaldıracak merci değildir. Buna rağmen SPK m.21 kapsamında seçimli kurultay, mazbata, seçim yenileme ve parti organ seçimlerinin yargı gözetimi yönünden hedefli başvurular yapılabilir.

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı nezdindeki siyasi parti sicili bakımından da tedbirin SPK m.15'e aykırı sonuç doğuracak şekilde uygulanmaması, görev süresi dolmuş genel başkanlığın sicil üzerinden ihya edilmemesi ve kanuna uygun geçici temsil/seçimli kongre yolunun gözetilmesi talep edilebilir.

7.6. Anayasa Mahkemesi bireysel başvurusu

Olağan kanun yolları tüketildikten sonra Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru değerlendirilmelidir. Başvuruda siyasi parti özgürlüğü, parti içi demokrasi, seçme-seçilme/siyasi faaliyette bulunma hakkı, adil yargılanma hakkı, hukuki güvenlik ve ölçülülük ilkesi ihlalleri ileri sürülebilir.

Ancak AYM bireysel başvurusu ikincil niteliktedir. Bu nedenle anayasal ihlal iddiaları öncelikle HMK m.394, HMK m.396, temyiz ve infaz/uygulama itirazlarında açıkça tüketilmelidir.

8. Başvurularda ileri sürülecek çekirdek gerekçeler

Başvurularda aşağıdaki gerekçelerin birlikte ve hiyerarşik şekilde ileri sürülmesi önerilir:

1.  Mutlak butlan, süresi dolmuş genel başkanlığı diriltmez.

2.  Kılıçdaroğlu'nun görev süresinin 27.07.2023 tarihinde sona erdiği ve 38. Kurultay'ın bu tarihten yaklaşık 3 ay 1 hafta sonra yapıldığı kabul edildiğinde, tedbirle korunabilecek devam eden bir genel başkanlık süresi bulunmamaktadır.

3.  SPK m.15'teki üç yıllık görev süresi sınırı emredicidir ve kamu düzenine ilişkindir.

4.  Genel başkanlık makamı seçimle kurulur; mahkeme tedbiriyle ihdas edilemez.

5.  Boşalma veya belirsizlik halinde kanuni çözüm, geçici temsil ve 45 gün içinde büyük kongre çağrısıdır.

6.  Seçimde sakatlık varsa çözüm, SPK m.21 sistematiği gereği seçimlerin yenilenmesidir.

7.  Tedbir, geçici koruma sınırını aşarak esas uyuşmazlığı fiilen çözmektedir.

8.  Tedbir, dava konusu ve talep sonucu sınırını aşmaktadır veya bu yönden denetlenmelidir.

9.  Tedbir, Anayasa m.68 ve m.69 ile güvence altına alınan siyasi parti özgürlüğü ve parti içi demokrasi ilkesiyle bağdaşmamaktadır.

10. Tedbirin uygulanması parti tüzel kişiliği, üyeler, delegeler, mali işlemler, sicil işlemleri ve seçimli kurultay süreci bakımından telafisi imkânsız zararlar doğuracaktır.

9. Sonuç ve önerilen işlem sırası

Raporun nihai kanaati şudur: Tarafça bildirilen maddi vakıaya göre Kılıçdaroğlu'nun görev süresi 27.07.2023 tarihinde sona ermiştir. 38. Kurultay'ın bu tarihten yaklaşık üç ay bir hafta sonra yapılmış olması karşısında, 38. Kurultay'ın mutlak butlanla sakat olduğu kabul edilse bile, bu sonuç 37. Kurultay'da seçilen genel başkanın kanuni görev süresini yeniden canlandırmaz. İhtiyati tedbir kararı, SPK m.15'i askıya alarak görev süresi dolmuş genel başkanlık yetkisini belirsiz süreyle uzatamaz veya yeniden ihdas edemez.

Telafisi imkânsız zararların önlenmesi için izlenecek işlem sırası aşağıdaki şekilde olmalıdır:

1.  BAM kararının hüküm fıkrası, tedbir talebi, dava dilekçesindeki talep sonucu ve tebliğ/uygulama tarihleri derhal incelenmelidir.

2.  Kararı veren mahkemeye HMK m.394 ve/veya HMK m.396 kapsamında tedbirin kaldırılması, değiştirilmesi ve uygulanmasının durdurulması talebi sunulmalıdır.

3.  Tedbirin tamamen kaldırılması mümkün görülmezse, tedbirin yalnızca yeni seçimli büyük kongreye götürecek dar ve geçici işlemlerle sınırlandırılması talep edilmelidir.

4.  BAM nihai butlan kararı vermişse ve karar temyize tabi ise, HMK m.361 kapsamında temyize başvurulmalı; tedbirin bağlı sonuçlarının da kaldırılması veya durdurulması istenmelidir.

5.  Tedbirin üçüncü kişiler ve kurumlar nezdinde uygulanmasına karşı her somut işlem özelinde itiraz ve şikâyet yolları işletilmelidir.

6.  Seçim kurulu ve siyasi parti sicili nezdinde, tedbirin SPK m.15'e aykırı biçimde uygulanamayacağı ve çözümün seçimli büyük kongre olduğu bildirilmelidir.

7.  Olağan yollar tüketildikten sonra AYM bireysel başvurusu değerlendirilmelidir.

10. Ek: Dilekçede kullanılabilecek örnek talep ve gerekçe metni

Aşağıdaki metin, somut dilekçeye uyarlanmak üzere çekirdek gerekçe taslağıdır:

“İhtiyati tedbir kararı, 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 15. maddesinde öngörülen 'genel başkan en çok üç yıl için seçilir' hükmünü bertaraf edecek biçimde uygulanamaz. Tarafça bildirilen maddi vakıaya göre Kılıçdaroğlu'nun görev süresi 27.07.2023 tarihinde sona ermiş; 38. Kurultay ise bu tarihten yaklaşık üç ay bir hafta sonra yapılmıştır. Bu nedenle 38. Kurultay yönünden mutlak butlan kabul edilse dahi bu kabul, 37. Kurultay'da seçilen ve kanuni görev süresi sona ermiş bulunan genel başkanın yetkilerini yeniden doğurmaz. Aksi yorum, mahkeme tedbiriyle seçimli bir siyasi parti makamının ihdası ve parti içi demokratik iradenin yargısal kararla ikamesi sonucunu doğurur. Bu sonuç Anayasa m.68'de güvence altına alınan siyasi parti özgürlüğü ve m.69'da düzenlenen parti içi demokrasi ilkesiyle bağdaşmadığı gibi, SPK m.14, m.15 ve m.21'in emredici sistematiğine de açıkça aykırıdır.”

Örnek talep sonucu:

1.  İhtiyati tedbir kararının derhal kaldırılmasına,

2.  Bu talep kabul edilmezse tedbirin SPK m.15'e uygun biçimde daraltılmasına,

3.  Görev süresi dolmuş genel başkana genel başkanlık, temsil, mali tasarruf, dava, disiplin, atama, sicil bildirimi, kongre engelleme ve aday belirleme yetkileri kullandırılmamasına,

4.  Tedbirin yalnızca kanuna uygun seçimli büyük kongreye gidilmesini sağlayacak geçici ve sınırlı işlemlerle sınırlandırılmasına,

5.  Tedbire dayanılarak üçüncü kişi ve kurumlara gönderilen müzekkere ve bildirimlerin geri alınmasına veya bu kapsamda daraltılmasına,

6.  Başvuru hakkında karar verilinceye kadar tedbirin uygulanmasının durdurulmasına karar verilmesi talep olunur.

Kaynak ve mevzuat notu

Bu raporda atıf yapılan başlıca düzenlemeler: Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m.2, m.13, m.36, m.67, m.68, m.69 ve m.148; 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu m.14, m.15 ve m.21; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.26, m.389, m.390, m.391, m.394, m.396, m.397, m.361 ve m.362/1-f; 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun.

Not: Rapor, karar metni ve dosya kapsamı incelenerek somutlaştırılmalı; özellikle kanun yolu süreleri, tebliğ tarihi, tedbirin uygulanıp uygulanmadığı, hüküm fıkrasının kesin kapsamı ve 27.07.2023 tarihli görev süresi bitişinin dayanak belgeleri ayrıca kontrol edilmelidir.

Bilgilendirme maksatlı raporu hazırlayan
05/06/2026
Av. Recep DURSUN